عربی
بروزرسانی: ۱۳۹۸ چهارشنبه ۲۴ مهر
  • اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ وَ عَلى عَلِىِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ عَلى اَوْلادِ الْحُسَيْنِ وَ عَلى اَصْحابِ الْحُسَيْنِ
دعای سی و هشتم: «دُعَاؤُهُ فِی الِاعْتِذَارِ»
- دعاى آن حضرت در عذر خواستن -
 
(وَ كَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیهِ السَّلَامُ فِی الِاعْتِذَارِ مِنْ تَبِعَاتِ الْعِبَادِ وَ مِنَ التَّقْصِیرِ فِی حُقُوقِهِمْ وَ فِی فَكَاكِ رَقَبَتِهِ مِنَ النَّارِ:)
دعاى سى و هشتم از دعاهاى امام علیه السّلام است در عذرخواهى از دادخواهی‌ هاى مردم‏
 
بر اثر ظلم و ستمى كه به آنها رسیده، و از كوتاهى در حقوق و بهره ایشان، و در آزادى از آتش (به وسیله توبه، عذر و پوزش خواستن سه قسم است: (1) كسى به دیگرى می‌ گوید: من فلان كار را بجا نیاوردم (2) می‌ گوید: بر اثر فلان بجا آوردم (3) می‌ گوید: بجا آوردم و دیگر بجا نخواهم آورد، و معنى توبه قسم سوّم است):
 
(1) اللَّهُمَّ إِنِّی أَعْتَذِرُ إِلَیكَ مِنْ مَظْلُومٍ ظُلِمَ بِحَضْرَتِی فَلَمْ أَنْصُرْهُ، وَ مِنْ مَعْرُوفٍ أُسْدِی إِلَی فَلَمْ أَشْكُرْهُ، وَ مِنْ مُسِی‏ءٍ اعْتَذَرَ إِلَی فَلَمْ أَعْذِرْهُ، وَ مِنْ ذِی فَاقَةٍ سَأَلَنِی فَلَمْ أُوثِرْهُ، وَ مِنْ حَقِّ ذِی حَقٍّ لَزِمَنِی لِمُؤْمِنٍ فَلَمْ أُوَفِّرْهُ، وَ مِنْ عَیبِ مُؤْمِنٍ ظَهَرَ لِی فَلَمْ أَسْتُرْهُ، وَ مِنْ كُلِّ إِثْمٍ عَرَضَ لِی فَلَمْ أَهْجُرْهُ. 
بار خدایا من به درگاه تو عذر می‌ خواهم از ستم‌ كشیده ‏اى كه در برابر من به او ستم رسیده و من او را یارى نكرده ‏ام (زیرا یارى كردن مؤمن حقّ واجبى است بر مؤمن دیگر كه اگر او را یارى نكند مؤاخذه و بازپرس می‌ شود، حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ فرموده: مؤمنى كه برادر «هم‌ كیش» خود را یارى كند و بر یارى او توانایی داشته باشد خداوند او را در آخرت یارى خواهد كرد «از گرفتاری‌ ها و شكنجه‏ هاى‏ آن سرا رهایی اش می‌ دهد» و مؤمنى كه برادرش را خوار گرداند و بر یارى او توانا باشد خدا او را در دنیا و آخرت خوار نماید «در دنیا بدبخت و در آخرت از رحمتش دور سازد») و از احسان و نیكى كه به من شده و سپاس آن را بجا نیاورده ‏ام (حضرت رسول ـ صلّى الله علیه و آله ـ فرموده: هر كه به او احسان شود باید جزاى آن را بدهد، اگر نتوانست باید آن را بستاید، و اگر چنین نكرد كفران آن نعمت نموده، حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ فرموده: خدا لعنت كند «از رحمتش دور گرداند» كسانى را كه راه احسان و نیكى را بریده و جلوگیرى می‌ نمایند، گفتند: چه كسانى از راه احسان جلوگیرى می‌ كنند؟
 
فرمود: مردى كه به او احسان شود و آن را كفران نماید) و از بدكردارى كه از من عذر خواسته و من عذرش را نپذیرفته ‏ام (پیغمبر ـ صلّى الله علیه و آله ـ فرموده: کسی که بیزارى جستن بد كردارى را از بدى كه كرده راست گوید یا دروغ نپذیرد و بر سر حوض «نهرى كه خداى تعالى در بهشت به من عطا كرده» نزد من نخواهد آمد) و از نیازمندى كه از من درخواست نموده و من او را نبخشیده و بر خود برترى نداده ‏ام (حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ به ابان بن تغلب فرمود: هر گاه نصف دارائی ات را به مؤمنى تقسیم نمودى او را بر خود مقدّم نداشته و برترى نداده ‏اى و تو و او یكسان هستید، او را بر خود برترى می‌ دهى اگر از نصف دیگر به او ببخشى) و از حقّ صاحب حقّ مؤمنى كه بر من لازم است و آن را نداده ‏ام (معلّى ابن خنیس گفته: به حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ گفتم: حقّ مسلمان بر مسلمان چیست؟ فرمود: هفت حق واجب است، حقّى از آنها نیست جز آنكه بر او واجب می‌ باشد، اگر حقّى از آنها را ضایع سازد از دوستى خدا و طاعت او بیرون رفته، و خدا را در او نصیب و بهره ‏اى نیست «خدا را بندگى نكرده» به آن حضرت گفتم: فدایت شوم آن هفت حق چیست؟ فرمود:
 
اى معلّى من بر تو مهربانم می‌ ترسم آنها را ضایع و تباه سازى و حفظ نكنى و بدانى و عمل ننمایى، گفتم: قوّت و توانایی جز از جانب خدا نیست «امید است خداى تعالى توانایی و توفیق عمل به آنها را عطاء فرماید» فرمود: كمتر حق از آنها آنست كه براى او دوست دارى آنچه را كه براى خود دوست می‌ دارى، و نپسندى‏ براى او آنچه را كه براى خود نمى‏ پسندى، و حقّ دوّم آنست كه از خشم او دورى گزینى «كارى نكنى كه او را خشمناك سازى» و رضا و خوشنودى او را پیروى نمایى، و فرمان او را انجام دهى، و حقّ سوّم آنست كه او را به جان و مال و زبان و دست و پا یارى كنى، و حقّ چهارم آنست كه تو دیدبان و راهنما و آیینه او باشى، و حقّ پنجم آنست كه تو سیر نباشى و او گرسنه و تو سیراب و او تشنه، و تو جامه نپوشى و او برهنه باشد، و حقّ ششم آنست كه براى تو خدمتگزار باشد و براى برادر «هم‌ كیش» تو خدمتگزارى نباشد لازم است كه خدمتگزارت را بفرستى تا جامه او را بشوید و خوراكش را پخته سازد و بسترش را بگستراند، و حقّ هفتم آنست كه سوگندش را تصدیق نموده راست بدانى، و دعوت او را اجابت كنى، و بیمارش را دیدن نمایی، و به جنازه ‏اش حاضر شوى، و چون دانستى او را حاجت و خواسته‏ اى است براى برآوردن آن به‌ سوی او بشتابى و او را ناچار نسازى كه خواسته اشرار از تو درخواست نماید آنگاه به‌ سوی او بشتابى، پس هر گاه آنها را بجا آوردى دوستى خود را به دوستى او و دوستى او را به دوستى خود پیوند نموده‏ اى) و از عیب و نقص مؤمنى كه براى من آشكار گشته و آن را نپوشانده ‏ام (حضرت علىّ ـ علیه السّلام ـ فرموده: 
 
كسی كه درباره مؤمنى بگوید چیزى را كه به دو چشمش دیده و به دو گوشش شنیده و آن از چیزهایى است كه آن مؤمن را عیب می‌ كند و جوانمردی اش را ویران می‌ سازد او از كسانى است كه خداى عزّ و جل فرموده «سوره نور، آیه 19»: انَّ الَّذینَ یحِبُّونَ انْ تَشیعَ الْفاحِشَةُ فِى الَّذینَ امَنُوا لَهُمْ عَذابٌ الیمٌ فِى الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ؛ یعنى آنان كه دوست دارند در بین كسانى كه ایمان آورده ‏اند زشتى فاش گردد، در دنیا و آخرت براى آنها عذاب دردناك است) و از هر گناهى كه براى من پیش آمده و از آن دورى نكرده ‏ام.
 
(2) أَعْتَذِرُ إِلَیكَ ـ یا إِلَهِی ـ مِنْهُنَّ وَ مِنْ نَظَائِرِهِنَّ اعْتِذَارَ نَدَامَةٍ یكُونُ وَاعِظاً لِمَا بَینَ یدَی مِنْ أَشْبَاهِهِنَّ.
بار خدایا از آنها (گناهان نامبرده) و مانند آنها از تو عذر می‌ خواهم عذر خواستن از روى پشیمانى كه براى مانند آنها كه مرا پیش آید واعظ و پند دهنده (مانع و جلوگیر) باشد.
 
(3) فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْ نَدَامَتِی عَلَى مَا وَقَعْتُ فِیهِ مِنَ الزَّلَّاتِ، وَ عَزْمِی عَلَى تَرْكِ مَا یعْرِضُ لِی مِنَ السَّیئَاتِ، تَوْبَةً تُوجِبُ لِی مَحَبَّتَكَ، یا مُحِبَّ التَّوَّابِینَ.
پس بر محمّد و آل او درود فرست، و پشیمانی ام را از لغزش‌ هایى كه به آن گرفتار شدم و قصدم را بر بجا نیاوردن گنا‌هانی كه به من رو می‌ آورد توبه ‏اى قرار ده كه براى من موجب دوستى تو شود، اى دوستدار توبه كنندگان (اشاره به قول خداى تعالى «سوره بقره، آیه 222»: انَّ اللَّهَ یحِبُّ التَّوَّابینَ وَ یحِبُّ الْمُتَطَهِّرینَ‏؛ یعنى همانا خدا آنان را كه «از گناهان» پیوسته توبه می‌ كنند و آنان را كه «از نجاست و پلیدى» پاك و پاكیزه ‏اند دوست می‌ دارد).
 
ترجمه و شرح صحیفه کامله سجادیه (فیض الاسلام)
موارد مرتبط دعای اول: ستایش نمودن خدای عزوجل دعای دوم: درود بر محمد و آل او دعای سوم: درود بر حمله (نگاه دارندگان) عرش دعای چهارم: درود بر كساني كه به پيغمبران ايمان آورده ‏اند دعای پنجم: دعاى آن حضرت براى خود و نزديكانش دعای ششم: دعاى آن حضرت هنگام بامداد و شام دعای هفتم: دعاى آن حضرت در مهمّات و سختي ها دعای هشتم: دعاى آن حضرت در پناه بردن به خدا دعای نهم: دعاى آن حضرت در آرزو داشتن به آمرزش دعای دهم: دعاى آن حضرت در التجاء به خداى تعالى